Λαϊκές Επιστήμες

Ο καιρός και η πρόγνωση του απασχολούσε πάντοτε τον άνθρωπο και τον απασχολεί και στις μέρες μας κάθε μέρα και κάθε εποχή .
Από την έκβαση του καιρού εξαρτώνται πάρα πολλά πράγματα και παλιότερα σχεδόν όλα. Καλλιέργειες της γης, κτηνοτροφία, μελισσοκομία, εργασία υπαίθρου, γιορτές, εκδρομές, ταξίδια κ.λ.π. Η πρόγνωση του όμως ήταν πάρα πολύ δύσκολη, αφού τότε δεν υπήρχαν τα κατάλληλα μηχανήματα που και τώρα δεν είναι λίγες φορές που απέχουν απ' τη σωστή πρόβλεψη ή δεν μπορούν να προβλέψουν τον καιρό σε συγκεκριμένο μέρος - περιοχή, αλλά προβλέπουν γενικότερα σε μια ευρεία περιοχή.
Π' αυτό οι άνθρωποι έστρεφαν το βλέμμα τους στον ουρανό, στα άστρα, τα φυσικά φαινόμενα και προσπαθούσαν να συνδυάσουν γεγονότα και με την εμπειρία και ιδιοσυγκρασία τους να συσχετίσουν καταστάσεις και να προβλέψουν για το αύριο.
Ο Βάβδος στο θέμα αυτό, μπορούμε να πούμε, πως υπήρξε προνομιούχος γιατί διέθετε έναν αυτοδίδακτο εμπειρικό αστρονόμο που για πολλά χρόνια, περίπου 70, ασχολήθηκε με τα καιρικά φαινόμενα και έχει δώσει σωστές προβλέψεις, που τελικά επαληθεύτηκαν από τα γεγονότα με καταπληκτική επιτυχία πολλές φορές.
Γνωστός σ' όλη τη Χαλκιδική ο Σαραφιανός Γ. Κουτσός ή Αστρονόμος ή Καζαμίας του Βάβδου. Κτηνοτρόφος στο επάγγελμα μια ζωή ολόκληρη έξω στη φύση με βροχές, χιόνια, ζέστη είχε μάθει να προσαρμόζεται και συννενοείται μαζί της ύστερα από τόσα χρόνια γνωριμίας.
Γεννημένος το 1908 ο Σαραφιανός Κουτσός στο Βάβδο Χαλκιδικής τέλειωσε το δημοτικό (1915-1920) αριστούχος με δάσκαλο τον Καραβασίλη. Ασχολήθηκε όμως με τις δουλειές του χωριού, τις αγροτικές γιατί τότε τα χρόνια ήταν χρόνια δουλειάς και για τους μικρούς και για τους μεγάλους. Εκεί επιδόθηκε στην κτηνοτροφία από παιδί 12 χρόνων. Είχε όμως από τότε μια κλίση, ένα μεράκι να μελετά όσο μπορούσε τις καιρικές συνθήκες που σίγουρα η πρόβλεψη τους απασχολούσε όλους τους αγρότες και πολλές φορές ο καιρός τους ετοίμαζε δυσάρεστες επιφυλάξεις με ταλαιπωρίες και ζημιές.
Από τη φύση του ανήσυχος, με δίψα για μάθηση ερεύνησε πρώτα τον περίγυρο του. Προχώρησε προσεχτικά, μεθοδικά. Έμαθε να ξεχωρίζει και να καταλαβαίνει, κάθε θόρυβο, φωνή, κελάηδημα. Τον τρόπο που πετούσαν τα πουλιά, τις αντιδράσεις που παρουσίαζαν τα ζώα, τα ζωύφια. Τις μεταβολές στα φυλλώματα, την κατεύθυνση του αέρα, τα χρώματα της ανατολής και της δύσης. Τα σύννεφα, το σχήμα, το χρώμα, την κίνηση.
Έζησε μέσα στη φύση, κάτω απ' τον ουρανό που τον έκανε φίλο του. Που δεν πέρασε βραδιά να μην τον ψάξει, σε μια προσπάθεια να διεισδύσει βαθειά και να του κλέψει τα μυστικά. Τ' άστρα και το φεγγάρι, στάθηκαν ο μεγάλος του "έρωτας". Τις ξάστερες νύχτες, καλοκαιρινές και χειμωνιάτικες, κάθονταν εκστατικός, με το βλέμμα στον ουρανό να το γυροφέρνει, σαν δέσμη προβολέα και να ψάχνει. Γνωρίζει τη θέση και την πορεία των άστρων και των αστερισμών. Εξοικειώθηκε μαζί τους και τα νιώθει σαν δικά του. Τα παρατηρεί και συμπεραίνει. Ό,τι για τους άλλους είναι απλό και φυσικό, χωρίς ξεχωριστή σημασία, γι' αυτόν γίνεται αντικείμενο προσοχής και μελέτης.
Μέσα στο λαβύρινθο των στοιχείων που συγκέντρωσε, δεν χάθηκε, δεν πελάγωσε. Κατάφερε μ' ένα δικό του τρόπο να μελετήσει μεθοδικά ό,τι επα-ναλαμβάνονταν σε καθορισμένο χρόνο. Ακολούθησε δική μου μέθοδο για την εξαγωγή συμπερασμάτων: της σύγκρισης και της παραβολής. Απομόνωνε αυτό που του ήταν χρήσιμο και το κατέγραψε. Ο άθλος του είναι ακριβώς αυτό. Ότι έκανε συστηματική καταγραφή. Πόσο σωστά είναι τα συμπεράσματα του είναι άλλο θέμα. Οι εμπειρικές έρευνες και καταγραφές, χωρίς όργανα και ειδικές γνώσεις, έχουν κενά, παραλήψεις και λαθεμένα συμπεράσματα. Οι όποιες όμως ατέλειες δεν μπορούν να μειώσουν ούτε ελάχιστα τη σπουδαιότητα της προσπάθειας του και τα αποτελέσματα της.
Είναι πραγματικά απογοητευτικό παρόμοιο έργο να παραμένει άγνωστο και ο δημιουργός του απλά και μόνο σαν "Καζαμίας". Το παρωνύμι αυτό δεν του ταιριάζει. Δείχνει μόνο πόσο μακριά βρισκόμαστε απ' την πραγματική του ιδιότητα και το έργο του, όταν το αποδεχόμαστε. Η πρόβλεψη του καιρού ήρθε σαν αποτέλεσμα των παρατηρήσεων και των ερευνών του. Στόχος του ήταν ν' αποσπάσει μυστικά απ' τη φύση για να μάθει και να διδαχτεί. Οδηγήθηκε εκεί απ' το πάθος του και μόνο να ερευνήσει πίσω απ' τα φαινόμενα για να δώσει απάντηση σε απορίες του. "Άρχισα να παρατηρώ, από το 1921 τα διάφορα καιρικά φαινόμενα, τις μεταβολές του καιρού και την περιοδικότητα του και ότι έχει σχέση με το σύμπαν, ήλιο, φεγγάρι, άστρα. Ακόμα τις αντιδράσεις των ζώων που από ένστικτο συμπεριφέρονται διαφορετικά σε αναμενόμενες καιρικές αλλαγές. Επίσης το φυτικό βασίλειο με τη βλάστηση του, που έκρυβε πληροφορίες σχετικές με τον καιρό και που προσπαθούσα να τις ξετρυπώσω και να τις συνδυάσω με τα συμβαίνοντα", μας είπε.
Έτσι άρχισε να ασχολείται κάθε μέρα για αρκετά χρόνια μόνος του εμπειρικά. Παρατηρητήριο του τα υψώματα και οι κορφές του Βάβδου και ο Άθως που τον επισκέφθηκε 13 φορές. Και συνεχίζει:
"Από το 1940 άρχισα να καταγράφω σε βιβλίο όλες μου τις παρατηρήσεις μέρα με τη μέρα, ώστε να έχω την εποπτεία και επαλήθευση. Η πρόγνωση είναι αρκετά δύσκολη. Πρέπει να παρατηρείς μέρα - νύχτα από την ανατολή του ήλιου μέχρι την επόμενη ανατολή και ούτω καθ' εξής. Γιατί και το χρώμα της ανατολής παίζει ρόλο και η πρωινή αύρα και οι αλλαγές του χρώματος των φύλλων των δένδρων και η συμπεριφορά των σαλιγκαριών και ότι ζει μέσα στο ζωικό και φυτικό βασίλειο μέχρι την μέτρηση υγρασίας, έντασης του αέρα, τον έναστρο ουρανό κ.λ.π. Όλα αυτά είναι πληροφορίες για πολλούς αδιάφορες, αλλά για μένα που έχω μάθει να ξεχωρίζω και να επεξεργάζομαι τα στοιχεία σημαντικές. Ο καιρός είναι ένα περιοδικό φαινόμενο όπως η άνοιξη, το καλοκαίρι κ.λ.π. όχι όμως και με κανονική περιοδικότητα. Οι εποχές κάθε χρόνο επαναλαμβάνονται από έναν απαραβίαστο νόμο της φύσης έτσι και το κλίμα και ο καιρός όμως οι επί μέρους καταστάσεις διαφοροποιούνται κάθε χρόνο λιγότερο ή περισσότερο, χρονικά νωρίτερα ή αργότερα. Η μέτρηση του χρόνου γίνεται με τα φεγγάρια. 13 φεγγάρια έχει ένας χρόνος (13 Χ 28 = 364 μέρες)
Η περιοδικότητα μπορεί να έχει περίοδο ενός μήνα, ή 5 μήνες παρά 5 μέρες ή ενός χρόνου. Έτσι γνωρίζοντας τον καιρό της 30 Σεπτεμβρίου με εμπειρικό τρόπο βρίσκω, προβλέπω τον καιρό για παράδειγμα ύστερα από 5 μήνες παρά 5 μέρες δηλ. στις 25 Φεβρουαρίου της άλλης χρονιάς. Ή μια άλλη παρατήρηση για παράδειγμα είναι αν το τελευταίο 10ήμερο του Σεπτέμβρη φυσάει το πρωί μικρό αεράκι αυτό είναι στοιχείο για ήπιο χειμώνα.
Όλα είναι θέμα σωστών και ολοκληρωμένων παρατηρήσεων και ανάλογων συμπερασμάτων, που τα έχει γραμμένα στα "κιτάπια" του (όπως έλεγε)".
Παλιά τον συναντούσες στο Μακρύ Ραχώνι μαζί με το κοπάδι του ροδοκόκκινο, με άσπρα μαλλιά, σπινθηροβόλο βλέμμα, χαμογελαστό, αεικίνητο που σε καλωσόριζε με μια σφιχτή χειραψία διαρκείας. Πλέον δε βρίσκεται στη ζωή.
Παλιότερα η "Φωνή της Χαλκιδικής" δημοσίευσε το δελτίο καιρού και αργότερα το δελτίο δημοσιευόταν στην εφημερίδα "Φωνή του Βάβδου".