Τοπωνύμια

Κλεισμένος επί Τουρκοκρατίας στην ορεινή κτηματική περιοχή, ο αγροτικός κόσμος του Βάβδου, ήταν αναγκασμένος να ζει και να εκμεταλλεύεται, σπιθαμή προς σπιθαμή, όλη την ορεινή κτηματική περιοχή του χωριού.
Ζώντας έντονα σ' αυτό το χώρο, διαχρονικά έδωσε ένα μεγάλο αριθμό τοπωνυμίων. Αναφέρουμε μερικά απ' αυτά.

Προς Νότον του Χωριού
Ο Κάμπος: Μικρό πεδινό τμήμα, που βρίσκεται συνεχόμενο από τα τελευταία σπίτια του χωριού.
Η Αγία Τριάδα: Τοποθεσία προς το τέλος του Κάμπου, όπου υπάρχει και εξωκκλήσι. Στη γύρω περιοχή παλαιότερα υπήρχαν τσαΐρια (χορτολίβαδα). Σήμερα έχουν οργωθεί και καλλιεργούνται με σιτηρά.
Ο Μαύρος Λάκκος: Ποταμάκι στα Νότια όρια της Αγίας Τριάδας, στο οποίο χύνονται, τα νερά των κατακριμνησμάτων των γύρω ορεινών κλίσεων και ένα ποταμάκι που διατρέχει το χωριό.
Το Λιβάδι: Τοποθεσία με τσαΐρια, απέναντι από την Αγία Τριάδα.
Η Βιραγκάρα: (Βιράγκα=φυσική δεξαμενή νερού μέσα σε ποτάμι).
Τ Φωτ' τ'ραχ: Ράχη λόφου. Κάποιος Φώτης έδωσε προφανώς το όνομα του.
Τ' Φεύγα του σιλάδ: (σιλάδ=Έκταση χωρίς φυτεία μέσα σε δάσος).
τ' χουντρί τ' ράχ: Ράχη λόφου με μεγάλη έκταση, (χονδρή).
Η τσιούκα: Εξογκωμένος λόφος (τσιούκα=εξόγκωμα π.χ. το εξόγκωμα που γίνεται στο κεφάλι μετά από κτύπημα λέγεται τσιούκα).
Στα κόκκαλα: Τοποθεσία που έχει πολλές άσπρες πέτρες (αστερνάρες). Από μακριά οι πέτρες μοιάζουν με κόκαλα.
Στου Λουστρίτ: Πανύψηλοι λόφοι, στην κορυφή του οποίου σώζονται ερείπια κάστρου αρχαίου. Λέγεται ότι έχει σχέση με την αρχαία πόλη Λυστραία. Κάτω από την κορυφή, σώζονται ερείπια άλλου κάστρου που λέγεται «Καστέλλα Λουστρίτ».
του Καλαμούδ': Ποταμάκι με αγριοκάλαμα. Υπήρχε μεταλλείο λευκόλιθου.
Η Λούστρα: Τοποθεσία με χωράφια. Εκεί υπάρχει μια πηγή με νερό που λιμνάζει. Εκεί πηγαίνουν τα ζώα και κυλιούνται μέσα σ' αυτό (λουστρίζονται) λέγεται συνήθως για τα γουρούνια.
Η Τράπεζους: Τραπεζοειδής λόφος μετά τη Λούστρα.
Η παληομάνα: Τοποθεσία όπου υπάρχει νερό (μάνα) που αναβλύζει. Περιοχή με ελαιώνες. Προς Νότο της παληομάνας και σε αρκετή απόσταση, σώζονται παλαιοί υδροσωλήνες. Η παράδοση λέγει πως ήταν δίκτυο ύδρευσης της Αρχαίας Ολύνθου και Αγίου Μάμαντα.
Στ' Ντάπ Λάκκου: Ποταμάκι στη γύρω περιοχή, υπάρχει μεταλλείο λευκόλιθου.
Στ' Στούκ' τα μανδριά: Τοποθεσία που υπήρχαν μαντριά του κτηνοτρόφου Στούκου.
Στ' Αγγίδ' τα μανδρινάδια: Τοποθεσία που υπήρχαν ελαιώνες της οικογένειας Αγγίδη και όπου υπήρχαν και χειμερινά μαντριά κτηνοτρόφων.
Τς' Μερουδας τα χωράφια: Περιοχή με χωράφια.
Η Αη' Γιώρς: Εξωκκλήσι και η γύρω περιοχή. Γίνονταν πανηγύρι (παναΐρ).
Η Αη Θαναίς: Εξωκκλήσι με τη γύρω περιοχή. Υπήρχε αγροτικός οικισμός, με αγροτικές καλύβες.
Στ' Καλέτρ: Μικρά αγροτεμάχια που ποτίζονται (κήποι), εκεί βρέθηκε παλιά εκκλησία και μαρμάρινη πολυθρόνα, η οποία μεταφέρθηκε στην εκκλησία του χωριού.
Στ' Τ σου δ του Καστέλ: Παλαιό φρούριο. Σώζονται ερείπια.
Στ' Φίλ'ππα: περιοχή με ελαιώνες. Φημολογείται ότι ο βασιλιάς Φίλιππος είχε εκεί μεταλλεία χαλκού και χρυσού.
Στ' Βούλκ: περιοχή με ελαιώνες.
Η Ψαλίδα: (Στου τρανό, του λάκκου) περιοχή με ελαιώνες κατά μήκος του ολυνθιακού ποταμού (όρια Πολυγύρου).

Ανατολικά του χωριού
Στ' Ντούμ τ' ραχ: Εκεί σκοτώθηκε πριν από πολλά χρόνια ένας (Ντούμας).
Στ' Ντούμ του μττγιάδ': Μπγιάδι=Βρύση φυσικής ροής. Με το νερό της βρύσης αρδεύονταν εκεί μικροί λαχανόκηποι (μποστάνια).
Τ' κουκουρού: περιοχή όπου υπήρχαν μικροί λαχανόκηποι με καρυδιές και κερασιές.
Στ' Αράπ' του λάκκου: Ξηροποταμάκι ολίγο έξω από το χωριό.
Στου Σταυρό: Μετά «τ' Αράπ' του λάκκου» περιοχή με χωράφια, όπου υπάρχει εικονοστάσι με σταυρό.
Η κφάλα - Η κουτσκόρα: Αγροτικός οικισμός, καλύβες γεωκτηνοτρόφων.
Η πιριστιράρα: περιοχή με μερικά πολύ απόκρημνα μέρη, όπου τα αγριοπερίστερα έκτιζαν τις φωλιές των.
Στ Βόντσις: περιοχή μέσα στο δάσος με χωράφια.
Του Λουζίκ: Τοποθεσία βορειότερα της Ψαλίδας παρά τον ποταμό Ολυνθιακό (Τρανό λάκκο). Ιδιοκτησία Μοναστηριακή του Αγίου Όρους. Υπήρχε «Ντρίοτα», ειδικό συγκρότημα, για την επεξεργασία μέσα σε νερό, με κτυπήματα ξύλινης ανέμης, μάλλινων υφασμάτων του αργαλειού, τα οποία χρησιμοποιούσαν ευρύτατα στα χωριά, για να κατασκευάζουν σκεπάσματα (τσέργες, κάπες κ.λπ.). Επίσης υπήρχε και αλευρόμυλος (νερόμυλος).

Προς Βορράν του χωριού
Η Τρανός Αη-Λιάς: Εξωκκλήσι στη ψηλότερη κορυφή ύψους 1.050 μ. Κάθε χρόνο γίνεται πανηγύρι, με διανομή φαγητού, σ' όλους τους επισκέπτες, μαγειρευμένου σε καζάνια (κρέας τραγίσιο με κριθαράκι).
Η μ' κρός Αη-Λιάς: Εξωκκλήσι πιο κάτω του «τρανού Αη-Λιά» για να προσεύχονται ηλικιωμένοι, που αδυνατούν να ανεβούν στον «Τρανό Αη-Λιά». Παλιά υπήρχε κάποιος θάμνος δίπλα στο εκκλησάκι κι όποιος πήγαινε να προσευχηθεί κρεμούσε σε κάποιο κλαδί του μια κλωστή από το φόρεμα, ή ρούχο που φορούσε. Το έθιμο αυτό από χρόνια έχει σταματήσει.
Η Ουξυά: περιοχή του βουνού, όπου υπήρχαν κτήματα με κερασιές και δάσος με οξιές και δρύες.
Τ' Λουκ: Τοποθεσία μέσα στην «Οξυά» όπου υπάρχει πηγή με νερό που αναβλύζει (Λουκ=πήλινος υδροσωλήνας).
Σκόφα: Τοποθεσία που υπάρχει νερό που αναβλύζει. Υπήρχαν αρκετοί λαχα¬νόκηποι (μποστάνια) που αρδεύονταν από το νερό αυτό. Σήμερα υπάρχει στο σημείο αυτό δεξαμενή μερικής υδροδότησης του χωριού.
Τ' Ντρουχάλ τ' Πέτρα: Λόφος με ογκολίθους έξω από το χωριό.
Στ' Αβράμ τ' λάκκο: Ρεματιά, κτήμα της οικογένειας Αβραάμ, ιστορικής οικογένειας του Βάβδου, μέλη της οποίας έλαβαν μέρος, στην επανάσταση της Χαλκιδικής. Γόνος ο Υπουργός Αβραάμ της Κυβέρνησης Τσαλδάρη το 1947.
Ο Αη Χρυστόφορος, Αη Νικόλας: Εξωκκλήσι με την γύρω περιοχή του Αγίου Χριστόφορου. Γινόταν πανήγυρης και προπολεμικά κατασκηνώσεις παιδιών της Θεσσαλονίκης. Υπάρχει και βρύση φυσικής ροής, από το νερό της οποίας αρδεύονται μικροί λαχανόκηποι. Εξωραΐστηκε με δένδρα από τον οδοντίατρο Γ. Χαραλάμπους.
Του Κρυονέρι: Στη γύρω περιοχή υπήρχαν αμπέλια και καστανιές. Τα αμπέλια με οινοποιήσιμα σταφύλια καταστράφηκαν από φυλλοξήρα την δεκαετία 1920 - 1930. Υπάρχει πηγή με αναβλύζον νερό που αρδεύει μικρούς λαχανόκηπους.
Τα Λυκοθέσια: Ρεματιά που κατά την παράδοση υπήρχαν φωλιές λύκων.
Του Ίσιουμα: Έκταση στα όρια Αγίου Προδρόμου-Γαλάτιστας με χορτολίβαδα (Τσαΐρια), σχεδόν επίπεδος. Οι Βαβδινοί εξασφάλιζαν ξηρό χόρτο για τα ζώα τους. Σήμερα οργώθηκαν όλα και καλλιεργούνται με σιτηρά.
Πιτράρα: Βράχος ακριβώς πάνω από το χωριό, αμέσως μετά τα σπίτια.
Βαζόπιτρις: Ογκόλιθος στον χώρο του τρανού Αη-λιά.
Γς Παναγιάς τ' Αγιασμα: Εξωκκλήσι μέσα στο δάσος, πάνω από το κέντρο «Πλάτανος» τοποθετημένο πάνω σε ογκόλιθο. Κατά την παράδοση σε ένα σημείο του ογκολίθου πάτησε η Παναγιά και σώζονται ίχνη του ποδιού της.
Στου Γρονουβρό: Τοποθεσία μέσα στο βουνό όπου υπήρχε ο «οβρός» το μανδρί όπου διανυκτέρευαν τα γου¬ρούνια του χωριού, που έβοσκαν το φθινόπωρο τα βαλανίδια της περιοχής. Στις ρεματιές της περιοχής καλλιεργούσαν καρυδιές και στους φτερότοπους πατάτες.
Στα κτσάδκα τα μανδριά: περιοχή όπου υπήρχαν χωράφια και τα μαντριά των κτηνοτρόφων των οικογενειών Κουτσού.
Του Μακρύ Ραχόν: λόφος με αρκετή έκταση.
Τ'σ Αργυρής του μπγιάδ: (Μπγιάδι στο Βάβδο λέγουν τις βρύσες φυσικής ροής νερού).

Δυτικά του χωριού
Τ' Τσιάτσιαρ' η Καλύβα: Τοποθεσία στα όρια Γαλάτιστας, όπου υπάρχουν κτήματα και καλύβα της οικογένειας Τσιάτσιαρη.
Η Λευκούς ή Παληόβαβδος: Λέγεται λευκούς, γιατί εκεί είχε μία λεύκη και παληόβαβδος, γιατί κατά την παράδοση, εκεί ήταν πρώτα το χωριό. Σώζονται πολλά ερείπια σπιτιών.
Τα κριμάσματα: Πλαγιές δασωμένες, με κλίση προς τον κάμπο της Γαλάτιστας.
Η Βίγλα: Ένας λόφος, ίσως έχει σχέση, με το Λατινικό Vigillum το ρήμα vigilo (κατά Παπαγεράκη).
Η Αντραγασιά: λόφος στην περιοχή της οποίας υπήρχαν παλιά αμπέλια και στην κορυφή του είχε ο αγροφύλακας παρατηρητήριο για να φυλάγει την γύρω περιοχή. Δραγάτης=Αγροφύλακας. (Συνηθισμένη λέξη στη Χαλκιδική).
Τα Κιραμαργιά: Εκεί άλλοτε κατασκεύαζαν κεραμίδια.
τ' καμάρ του Καστέλ: Αρχαίο φρούριο.
του Μπαριαμίτσ': Αγροτικός οικισμός, με μεγάλη καλλιεργήσιμη έκταση, με καλύβες γεωκτηνοτρόφων. Απέχει 12-13 χιλιόμετρα από το Βάβδο. Από τα πολλά ευρήματα που απαντούν εκεί, φαίνεται ότι εκεί ήταν παλαιοχριστιανικός οικισμός. Σώζονται πλάκες μαρμάρινες μια εκ των οποίων έχει επιγραφή με ελ¬ληνικά γράμματα. Ονομάστηκε «Μπαριαμίτσι» απο κάποιο Τούρκο Μπαργιάμ, που κατέλαβε την περιοχή αυτή.
Τ' πουπλά η Τούμπα: Εκεί σκότωσαν έναν που ονομάζονταν «Πουπλά».
τ' κανάκ του πουρνάρ: Εκει σκότωσαν οι Γκέκηδες έναν που ονομάζονταν «Κανάκης».

Άλλα τοπωνύμια του Βάβδου
Αγκουρτζάρα: Εκεί υπήρχε μια μεγάλη αγκουρτζιά.
Ακουνόλακας: Εχει σκληρές πέτρες, που πιθανόν μ' αυτές ακόνιζαν μαχαίρια.
Ανήλια: Μέρος χωρίς ήλιο.
Ασβισταριές: Έχει πολλές πέτρες που γινόταν ασβέστης.
Αστιρνάρις: Έχει πολλές αστιρνάρις (πέτρες άσπρες).
Βουβάλι: Υπάρχει φήμη ότι μερικοί Βαβδινοί στα παλιά τα χρόνια έκλεψαν ένα βουβάλι από τα Βασιλικά και εκεί το έσφαξαν.
Γάβρια: Τοποθεσία πάνω από την εκκλησία της Παναγίας που είναι γεμάτη γάβρια.
Γιανσιάτ'κου: Ήταν μετόχι της μονής Διονυσίου.
Γούρνις: Έχει πολλές ανασκαφές.
Διακλάδωση: Εκεί που διακλαδίζεται δρόμος από Βάβδο προς Πολύγυρο και Θεσσαλονίκη.
Καζανούδια: Μέρος με τρύπες που μοιάζουν σαν καζάνια.
Καλιβουτή πέτρα: Πέτρα που από κάτω της υπάρχει μεγάλο κενό.
Καντάρ: Εκεί ζύγιζαν τα σταφύλια από τον τρύγο κι έδιναν ανάλογο ποσοστό στη Κοινότητα.
Καστανάρα: Υπάρχει πολύ μεγάλη καστανιά.
Καστέλι: Μέρος με βράχους σα κάστρα.
Καστιλούδ': Υπάρχουν ερείπια αρχαίου εργοστασίου αγγειοπλαστικής.
Καταγνάτ': Τοποθεσία δυτικά του Βάβδου σε ψηλό σημείο από το οποίο μπορείς να παρατηρήσεις τον κάμπο της Γαλάτιστας και την γύρω περιοχή (από το αγναντεύω).
Καραγατσάρα: Μεγάλο καραγάτσι που στους πρόποδες του υπήρχε εκκλησία με πολλά μνήματα.
Καστανάρις: Έχει πολλές μεγάλες καστανιές.
Κλαμούρ' τ' αλών': Αλώνι έξω από το χωριό προς το Μικρό Αη-λιά με πανοραμική θέα.
Κότσ'φας: Λάκκος με πολλά κοτσύφια.
Κόκκιν' Τούμπα: Λόφος με κοκκινόχωμα.
Κουκουνίκους: Τοποθεσία με μυτερή κορυφή.
Μαυρίκι: Μέρος ανήλιο και σκοτεινό.
Μπακρατσούδ': Είχε μια βρύση σαν μικρό μπακράτσι.
Ξιέρακας: Τοποθεσία προς τα μεταλλεία ξερή και άγονη.
Παπαργύρ' του μύλου: Τοποθεσία στις όχθες του «τρανού λάκκου» (Ολύνθιος) που υπήρχε μύλος που έκτισε ο παπάς Παπαργύρης (1800).
Πιρβόλια: Τοποθεσία με μπαξέδες.
Πιτρένιου τσιάίρ: Τσαΐρι φραγμένο με πέτρες.
Πηγάδια: Παλιά μεταλλεία.
Πιζούλια: Κοντά στον Αη Γιώργ' πέτρινοι φράχτες στους αμπελώνες.
Πλάκις: Μέρος που έβγαζαν πλάκες για τα σπίτια.
Πλατανούδια: Λάκκος με μικρά πλατάνια.
Πλατανάρα: Μέρος με μεγάλο πλατάνι.
Πουρναρούδ: Πιό κάτω απο τη Ντρουχάλ' πέτρα με ένα μικρό πουρνάρ' με την μοναδική θέα προς Γαλάτιστα, Βασιλικά, Θεσσαλονίκη, Όλυμπο.
Πουρί: Μέρος που τρέχει νερό που αφήνει πουρί.
Σκλά του μύλου: Θέση από κάτω από τη ψαλίδα με παλιό μύλο του Σ'κλά κοντά στο ποτάμι.
Σκλήθρου: Είχε δένδρα που τη φλούδα τους την χρησιμοποιούσαν για να βάφουν τα ρούχα μαύρα.
Τ' Γάλλ' τα παλούκια: Ο Γ. Μαλακούδης (Γάλλος) έβαλε μεγάλα παλούκια σε μέρος λίγο έξω από το χωριό προς τον Μικρό Αηλιά.
Τουρλάκ' Τούμπα: Εδώ σκοτώθηκε από τους Τούρκους ο Βαβδινός Τουρ-λάκης.
Τ' Σαπνά του μπγιάδ: Βρύση κοντά στην Αγία Τριάδα, που τρέχει κρύο νερό που είναι πολύ χωνευτικό. Είναι κατάλληλο για σαπούνια που κατασκεύαζαν τα παλιά χρόνια απο λάδι και σόδα.
Τσιουλνάρα: Είχε χονδρό σωλήνα που έτρεχε νερό.
Τσιούμα του μύλου: Ο Τσιούμας είχε κάνει τον μύλο στον «τρανό του λάκκο» προς τον Πολύγυρο.
Τ'ς Σμαράϊδως του μπγιάδ': Βρύση με δροσερό νερό πιο πάνω από την εκκλησία της Παναγίας.
Φωτσεινού καλύβα: Τοποθεσία που είχαν τις καλύβες οι Φωτσεινάδες.
Χανάρα: Πελώριες τροχαλίες από πέτρες.
Χατζή του μπγιάδ': Πηγάδι του Χατζή.

Άλλες Τοποθεσίες του Βάβδου
Αγκουρτζούδις, Αποοτουλούδ, Άριου, Αρμπασούδ', Αρμούτ, Αφιντράρας, μπουστάν', Ατζέμη τ' λάκκα, Ατζέμη του ραχόν', Αχλαδάρα, Βαρσαμής Τ' αλών', Βαθύ γριέκ', Βαστούδ', Βιάγκα, Βαρδάρ' του μαντρί, Βλαχούδ', Βλαχάδ' κα, Βούργαρ' τ'ς ιλιές, Βούλκ, Βουρτουπάρα, Γαλανός, Γαλατσιάν'κ καλύβα, Γιρακούδ, Γιουργότα, Γιουργούλα τσαΐρ', Γιλαδάρ, Γκαβάδ' κου του χουράφ', Γυαβού του τσαΐρ', Γκτξιούπ', Γκουτζιά τα τσαΐρια, Διντράρα, Ιλούδα, Ιλάρα, Ζυγός, Καΐσ', Καλουγριάς λάκκα, Καμαγιάν' του σιλάδ', Καμίν', Καμπούδ', Καστρί, Καραβασίλ' λάκκα, Κάρβουνα, Καρσί, Καοτέλλα, Καραμπλιά του μπουστάν', Καρρά του σιλάδ', Κάτσιακα, Καζανούδ', Καψάλα, Κιρασούδα, Κιντράδ'κου, Κλαμούρ τ'λάκκα, Κληματσίδα, Κόκκιν' αγκουρτζιά, Κιχρινιά, Κουμαρώνα, Κουλμπατσά τούμπα, Κουλουκουτρών' καλύβα, Κουνιούρκου μπγιάδ', Κουνσταντά καλύβα, Κουτσάδ' κις καλύβις, Κούφαλι, Κουτσουμύλι, Κυπαρίσστ' λάκκα, Λάκκις, Λιβαδιρά, Λιμό, Λιονταρούδ', Λιφτουκαρούδα, Λούγκα, Λύκα, Μαγκούτις, Μουλούσ' τούμπα, Μαμούχα τ'ς ελιές, Μαντζανάρ' καλύβα, Μαν' τα γρίκια, Μαριανά, Μαυριναδ'κου, Μιλανή, Μίρμα τ' αλών', Μιλισσουργία, Μοιράδα, Μιράδ', Μούλκια, Μπαμπακιά, Μπαταλούδια, Μπαρούδα, Μπαχανάδ' κου, Μπιμπιλίγκου, Μπουλάκ'μύλους, Μπιϊντάν του ραχόν', Μπούτσα, Μπόντσις, Μυλοννά σιλάδ', Μυγδαλιά, Μαϊντάδ'κα, Μιραντζή μανδρί, Νταντάν(ι), Ντούμπα, Ντρόμπρ', Ντούμ' του μπγιάδ', Ντουμπούδις, Ξηρό του μπγιάδ', Ξιπέταχτου, Ξεταρά, Ουμαλάρα, Ουμαλούδα, Παλιουκάλυβις, Παλιού μαντριά, Παλιουρούδ', Πανουράδ'κα, Παπά του μύλου, Παπάδις, Παπαργυράδ'κου, Παπά αχυρώνα, Παραδεισ' δένδρου, Πατσιάγκουρα μαντρί, Πικρή κιρασιά, Πατσιούρα τσιάίρ', Πιπιλιάρ' μαντρινιά, Πίσου, Πιπιρούνα, Πετάου, Πετ' του σιλάδ', Πλάϊα, Πουρνάρα, Ππουλυγυρνούδ', Πουθητάδ' κου, Πυργάκ', Ραχώνα, Ρούτς, Σάλουμου, Σιλαδάρα, Σβάρνα τ' λάκκα, Σιαμπανάδ' κου, Σ' και, Σμίξ', Σουρβάρις, Στα κ' κιά, Σταμνάκια, Στ' Ασά του Λάκκου, Στραβό χουράφ, Τ' Διαμαντή του μπγιάδ', Τ' Ζάγκα τ' ράχ, Τ' Γυφτ' τ' λάκκα, Τ' ταχαρούδ του κιρασώνα, Τ' ταχαρούδ' του τσάίρ, Τ' ραγάρ τ' ράχ, Τουρτούρ', Τ'ς κατιρνούδας τούμπα, Τρακατιλάδ' κου, Τρία δέντρα, Τρύπα, Τ' Σαμολαδούς τ' λάκκα, Τ' Σιώπ μύλος, Τσαλαμάγκ του Ουβουρό, Τ'ς Μπασκούς του μπγιάδ', Τ' Σύμ του μαντρί, Τσικούρα του μαντρί, Τ' τσικρικόν ντρίστα, Τ' τσιάτσιαρ λάκκα, Τ' τσιτσιάν' του μαντρί, Τσάκαλ' τ' καστανιά, Τσούμ' του μαντρί, Φαρδιά λάκκα, Φτίκα του ραχόν', Χαβαλιέ, Χριστάρα μύλος, Χοντρή ράχ', Χούρ χουραφάρα, Ψάσκα.